← Wszystkie raporty
#1
Wydanie rozszerzone
WIK
Wirtualny Instytut Krytyczny
Raport WIK / 23 sierpnia 2026
RAPORTOKRACJA
Czy jesteśmy gotowi na taką liczbę raportów?
Audyt ekosystemu raportów zamawianych, pisanych i firmowanych przez państwo polskie
Od 2023 r. Baza 333 dokumentów zamówionych, napisanych lub firmowanych przez polskie instytucje centralne — zbudowana i dwukrotnie zweryfikowana w reakcji na aferę wokół raportu wygenerowanego przez AI za pieniądze publiczne. Dokument przygotowany z udziałem systemów AI i poddany dodatkowej weryfikacji źródłowej.
333
pozycji w bazie
178
raportów analitycznych
29
ujawnionych cen
10,5 mln
zł — suma ujawnionych zamówień

Spis treści

RAPORTOKRACJA #1
01
Streszczenie dla decydentów
4
02
Geneza: afera, która postawiła pytanie
5
03
Pytania badawcze i cel raportu
6
04
Zakres i architektura badania
6
05
Metodologia
7
06
Ekosystem raportów
8
07
Pieniądze: gdzie widać kwoty
10
08
Patronat honorowy
11
09
AI jako przyspieszacz, nie przyczyna
12
10
AI a tworzenie raportów — świat
13
11
NIK jako główna przeciwwaga
15
12
Porównanie międzynarodowe
16
13
Białe plamy władzy centralnej
18
14
Czego w bazie nie ma i dlaczego
19
15
Ocena ryzyk
19
16
Rekomendacje i plan wdrożenia
20
17
Nota metodologiczna o AI
21
18
Ograniczenia całościowe
21
19
Samorząd terytorialny — biała plama 1
22
20
Spółki Skarbu Państwa — biała plama 2
22
21
Jak to sprawdzić samemu
23
22
Executive summary (English)
24
23
Aneksy A–H
25
Aneksy
A
Słownik pojęć i skrótów
25
B
Bibliografia — sprawa Mróz-Gorgoń
25
C
Źródło danych bazy 333 pozycji
25
D
Pliki „6_Za_maila"
25
E
Bibliografia — rozdz. 10 i 12
26
F
Katalog instytucji
26
G
Rejestr weryfikacji faktów
27
H
Pełne zestawienie 333 pozycji
28
Rozdział 01
01
Streszczenie dla decydentów
Cztery liczby, jedna afera i pytanie, czy państwo zamawia, pisze i firmuje dokumenty szybciej, niż potrafi je przeczytać.

20 sierpnia 2026 r. niezależny analityk opublikował serię wpisów pytających, czy Ministerstwo Sportu i Turystyki zapłaciło 200 tys. zł z pieniędzy publicznych za raport wygenerowany przez sztuczną inteligencję. Następnego dnia, 21 sierpnia, pełnomocniczka rządu ds. promocji marki Polski złożyła dymisję po nieco ponad trzech tygodniach urzędowania. Prokuratura zażądała dokumentów. RAPORTOKRACJA #1 powstała, żeby odpowiedzieć na pytanie szersze niż ten spór: czy państwo zamawia, pisze i firmuje dokumenty szybciej, niż potrafi je przeczytać, zweryfikować i wykorzystać.

Żeby odpowiedzieć, zbudowano bazę 333 raportów, sprawozdań, statystyk i dokumentów programowych zamówionych, napisanych lub firmowanych przez polskie instytucje centralne od 2023 r. Jest to celowo skonstruowana inwentaryzacja źródeł publicznych — dolna granica zjawiska, a nie spis powszechny ani próba losowa.

Wykres 8 — Raportokracja w czterech liczbach
333
pozycje w bazie
178
faktyczne raporty analityczne / badawcze (53%)
29
zamówień z ujawnioną ceną
10,5 mln
zł — suma ujawnionych zamówień
WskaźnikWartość
Pozycje w bazie (stan 23.08.2026)333
Z tego faktyczne raporty analityczne/badawcze178 (53%)
Napisane samodzielnie przez instytucję247 (74%)
Zlecone wykonawcy zewnętrznemu62 (19%)
Firmowane patronatem honorowym24 (7%)
Zamówienia z ujawnioną ceną29 z ok. 62 zleconych (~47%)
Suma tych 29 ujawnionych zamówień10 511 530 zł brutto
Mediana ceny ujawnionego zamówienia314 500 zł
Firm obsługujących większość ewaluacji10 nazw w 49 zleconych ewaluacjach UE
Wzrost bazy w trakcie jednej sesji kwerendz 264 do 333 pozycji

Co z tego wynika

Pięć rekomendacji w skrócie

  1. Wykorzystać i rozszerzyć CRU JSFP: oznaczanie umów prowadzących do raportu, odnośnik do produktu, osoba odpowiedzialna za odbiór, status publikacji.
  2. Powiązać dane o cenie i wykonawcy z BZP/e-Zamówieniami oraz CRU JSFP z konkretnym raportem i protokołem odbioru.
  3. Wprowadzić standard weryfikacji treści przed publikacją — obowiązkowe ujawnienie AI oraz udokumentowana weryfikacja faktów.
  4. Ustanowić wspólny minimalny standard patronatu honorowego: kryteria, ślad decyzji, odpowiedzialność za treść, możliwość wycofania.
  5. Prowadzić okresowy, niezależny audyt jakości samego rejestru raportów — na wzór audytu, jaki ten projekt przeprowadził na sobie (rozdz. 5 i 13).
Zastrzeżenie już na wstępie: ten raport zmienił zakres w trakcie powstawania. Pierwotny pomysł zakładał pełny audyt spójności identyfikacji wizualnej administracji; autor i redakcja świadomie ograniczyli tę część do krótkiego przykładu (rozdz. 8), przesuwając środek ciężkości na analizę ekosystemu raportów.
Rozdział 02
02
Geneza: afera, która postawiła pytanie
Od powołania do dymisji pełnomocniczki rządu — nieco ponad trzy tygodnie.

Barbara Mróz-Gorgoń, profesorka Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu i specjalistka od marki i strategii, została 29 lipca 2026 r. powołana na pełnomocniczkę rządu ds. promocji marki Polski. Złożyła dymisję 21 sierpnia 2026 r., po nieco ponad trzech tygodniach urzędowania.

Fundacja Marka Polska Think Tank, którą współtworzyła, wraz z Akademią Leona Koźmińskiego przygotowała raport „Polaków portret własny". Oficjalna strona MSiT z 3 grudnia 2025 r. informowała o premierze raportu i udziale wiceministra Piotra Borysa. W sierpniu 2026 r. resort zaprzeczył jednak, jakoby ten konkretny dokument był przedmiotem zamówienia — medialnie łączono sprawę z zadaniem publicznym o wartości ok. 200 tys. zł. Ustalenie brzmi: istnieje udokumentowana niespójność komunikacji instytucjonalnej, nie dowód rozstrzygający status finansowania.

20 sierpnia 2026 r. Sebastian Meitz opublikował na platformie X pytanie, czy MSiT zapłaciło 200 000 zł za raport wygenerowany przez AI, wskazując konkretne anomalie: numerację przypisów skaczącą z 3 od razu na 41, 517, 105, 116 i 1510, wiele pustych odsyłaczy, sprzeczną liczbę badanych miast (siedem, potem pięć, potem trzy) i błędne dane makroekonomiczne.

Demagog.org.pl wypunktował m.in.: ok. 1000 startupów w Polsce w 2010 r. i 7000 w 2024 r. (PARP przyznaje, że brakuje kompleksowych badań liczby tych podmiotów); 15 000 jezior na Pojezierzu Mazurskim (dane RDOŚ i ZPE różnią się, a NIK w 2023 r. stwierdził brak pełnej informacji); stopę bezrobocia „3%" przy realnych 5–6% wg GUS; „95% młodych Polaków" znających biegle języki obce przy 89,8% wg GUS; pięciu noblistów zamiast siedmiorga; Katowice opisane jako leżące w „północnym centrum Polski". Nagłówek mówił o 24 respondentach, suma w tekście wychodziła na 25 — a raport zawierał sformułowania typu „promocjonowana przpyroda" [sic!] i nieistniejącą firmę „Gamedex".

„Biję się w pierś, wykorzystywałam AI — narzędzia wykorzystaliśmy wyłącznie do transkrypcji, podsumowania i redakcji tekstu, dokument był materiałem roboczym."

— Barbara Mróz-Gorgoń, cyt. za Demagog.org.pl i naszapolska.pl

„Po podsumowaniu i redakcji nikt nie zweryfikował błędów sztucznej inteligencji."

— wniosek zespołu Demagog.org.pl

21 sierpnia Mróz-Gorgoń złożyła dymisję w mediach społecznościowych, wskazując na skalę hejtu. Wiceminister obrony narodowej Cezary Tomczyk podkreślał, że budżet państwa nie zapłacił za opublikowaną wersję dokumentu. PiS złożyło zawiadomienia do prokuratury i CBA, a prokuratura zwróciła się do MSiT o dokumenty. „Rzeczpospolita" ustaliła też, że Mróz-Gorgoń współpracowała z Bankiem Pekao S.A. — bank potwierdził udział „w jednym z etapów prac zespołu", odmawiając podania okresu, tematu i wynagrodzenia.

Dlaczego to nie jest przypadek jednej urzędniczki. Trzy elementy powtarzają się — z mniejszym nagłośnieniem — w setkach innych dokumentów opisanych w tym raporcie: (1) publiczne pieniądze bez jasno ujawnionej ceny i statusu zamówienia; (2) brak weryfikacji treści przed publikacją, wykonywanej w praktyce przez czytelnika z zewnątrz; (3) użycie logo instytucji publicznej jako elementu wiarygodności dokumentu, którego treści instytucja nigdy formalnie nie zatwierdziła. Ten trzeci element wraca w rozdziale o patronacie honorowym (rozdz. 8) — nie jest wyjątkiem od reguły. Jest regułą.

Wykres 9 — Oś czasu afery (grudzień 2025 – sierpień 2026)
03.12.2025
MSiT ogłasza premierę raportu „Polaków portret własny" z udziałem wiceministra Piotra Borysa.
29.07.2026
Barbara Mróz-Gorgoń zostaje powołana na pełnomocniczkę rządu ds. promocji marki Polski.
20.08.2026
Sebastian Meitz publikuje na X pytanie o 200 tys. zł i wskazuje anomalie w tekście raportu.
21.08.2026
Mróz-Gorgoń składa dymisję. PiS zawiadamia prokuraturę i CBA. MSiT zaprzecza statusowi zamówienia.
23.08.2026
Zamknięcie tego wydania: brak prawomocnego rozstrzygnięcia, prokuratura żąda dokumentów od MSiT.
Rozdziały 03–04
03
Pytania badawcze, cel i zakres badania
Osiem pytań, dwie osie klasyfikacji i jedna świadoma decyzja o tym, czego ten raport nie robi.

Cel główny

Ustalenie, w jakiej skali, przez kogo i na jakich zasadach polskie państwo centralne zamawia, samodzielnie pisze i firmuje dokumenty o charakterze raportu — oraz ocena, czy istniejący system nadzoru, przejrzystości i weryfikacji treści nadąża za tempem, w jakim te dokumenty powstają, zwłaszcza odkąd narzędzia generatywnej AI obniżyły koszt ich wytworzenia.

Pytania badawcze

  1. Ile dokumentów o charakterze raportu, sprawozdania, statystyki cyklicznej i dokumentu programowego wyprodukowały, zamówiły lub firmowały instytucje centralne od 2023 r.?
  2. Jaki jest rozkład pochodzenia tych dokumentów — ile powstaje wewnątrz instytucji, ile jest zlecane, ile trafia pod patronat honorowy?
  3. Ile z tych zamówień ma jawną, możliwą do zweryfikowania cenę, i co decyduje o dostępności ceny?
  4. Jak skoncentrowany jest rynek wykonawców zewnętrznych i jakie to ma znaczenie dla niezależności rekomendacji?
  5. Jaką rolę pełni patronat honorowy jako kanał użyczania marki bez formalnego finansowania ani oceny metodologicznej?
  6. Jak sprawa Barbary Mróz-Gorgoń ilustruje mechanizm braku weryfikacji treści — i czy podobne ryzyko dotyczy innych dokumentów?
  7. Która instytucja, jeśli którakolwiek, systemowo kontroluje jakość i zasadność tego strumienia dokumentów?
  8. Jakie zmiany dają się wprowadzić organizacyjnie, a które wymagają zmiany przepisów?

Czego ten raport nie robi

Nie jest to pełny audyt spójności identyfikacji wizualnej administracji — pojawia się tu tylko jako krótki przykład w rozdziale 8. Nie jest to dochodzenie prawne w sprawie Mróz-Gorgoń — cytowane fakty pochodzą z relacji medialnych, nie z akt wciąż trwającego postępowania. Nie jest to wreszcie ocena merytorycznej jakości każdego z 333 dokumentów — takiej pracy nie da się wykonać bez przeczytania każdego z nich w całości. Raport ocenia system, który te dokumenty produkuje, nie każdy dokument z osobna.

Zakres podmiotowy

Badanie objęło administrację rządową (KPRM i ministerstwa), centralne organy administracji (GUS, UOKiK, UKE, KAS), agencje wykonawcze (PARP, NCBR, ARiMR, UKNF, NFZ), instytucje rozwoju i spółki realizujące zadania publiczne (PAIH, Lasy Państwowe), rzeczników i inspekcje (RPO, RPD, PIP, GIS, GIOŚ), sądownictwo powszechne i administracyjne wraz z KRS, organy konstytucyjne poza Radą Ministrów (Prezydent RP i BBN, TK, SN), służby specjalne (ABW, CBA), PKW i KBW oraz państwowe ośrodki analityczne (PISM, OSW, IEŚ, CBOS). Świadomie wykluczono samorząd terytorialny jako odrębny, znacznie większy obszar (rozdz. 19).

Dwie osie klasyfikacji

Każdą pozycję opisano na dwóch niezależnych osiach, zamiast wtłoczyć ją do jednej kategorii „raport":

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie: jeśli pytanie brzmi „ile analiz państwo wyprodukowało" — odpowiedź to 178, nie 333. Jeśli pytanie brzmi „ile kupiło na rynku" — odpowiedź to 62, z czego jawną cenę ma 29.

Ramy czasowe

Okno obserwacji obejmuje okres od 2023 r. do zamknięcia tego wydania 23 sierpnia 2026 r. Badanie prowadzono w trzech turach kwerend, z których każda domykała inne obszary. Nie oznacza to pełnego pokrycia administracji centralnej — pokazuje raczej, jak bardzo wynik zależy od kolejności i intensywności wyszukiwania.

Rozdział 05
05
Metodologia
Trzy tury kwerend, dwa audyty własnych błędów i jeden eksperyment, w którym zespoły same próbowały obalić własne ustalenia.

Pierwszą wersję badania przygotowano w modelu redakcji wspomaganej AI, w którym role badacza, redaktora i weryfikatora faktów pełnił sekwencyjnie Claude (Anthropic) — w kilku kolejnych przebiegach, z osobnymi rundami factcheckingu, weryfikacji dat i kontroli pod kątem typowych błędów generatywnych („AI-slop"). Niniejsza wersja została odrębnie przeglądnięta przez OpenAI Codex: ponownie przeliczono arkusz źródłowy, sprawdzono kluczowe źródła pierwotne i skorygowano tezy nadmiernie kategoryczne. Do dalszej korekty i factcheckingu włączono następnie kolejno także Qwen, Kimi i DeepSeek. Samych przebiegów — również graficznych oraz w plikach HTML i PDF — było łącznie kilkadziesiąt. Nadal nie jest to niezależna recenzja naukowa ani pełny audyt każdego z 333 dokumentów.

Zbieranie danych

Pierwsza tura objęła dwanaście kwerend po serwisach gov.pl, stronach agencji i bazie badań ewaluacyjnych MFiPR — jedynym źródle systematycznie łączącym badanie z wykonawcą i ceną brutto. Dla zamówień krajowych istnieją też BZP/e-Zamówienia oraz, od 1 lipca 2026 r., CRU JSFP; oba wymagają dopasowania umowy do produktu końcowego. Kolejne dwie tury rozszerzały pokrycie obszarów wcześniej słabo reprezentowanych.

Audyt jakości plików

Po dwóch pierwszych turach zgłoszono błąd: plik przypisany do jednego z raportów (patronat PAIH) okazał się statutem spółki. Pełne przeliczenie sum kontrolnych (MD5) i analiza treści wszystkich 291 pobranych plików ujawniły problem systemowy — skrypt pobierający pliki ze stron zbiorczych nie odróżniał pozycji na liście, przez co ten sam plik trafiał jako „plik raportu" do kilku, a czasem kilkunastu rekordów naraz.

14
grup plików-widm, 28 rekordów
14/28
odzyskano poprawny plik po ponownym wyszukaniu
19
kolejnych problemów znalazł sam autor
12
rekordów naprawionych w drugiej fali korekt

Powód, dla którego pierwsza metoda nie złapała drugiej fali błędów, jest pouczający: algorytm porównywał rdzenie słów tytułu z treścią pliku, ale rok w tytule (np. „2024") jest tokenem czterocyfrowym, który zwykle nie trafia do rdzeni tematycznych — dokument o tej samej tematyce, lecz z innego rocznika, dostawał wysoki wynik dopasowania. Metoda dobra do wykrycia „zły temat" okazała się ślepa na „dobry temat, zła edycja".

Próba obalenia własnych ustaleń

Wersja robocza twierdziła, że trzy instytucje — Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy i dawne Centrum Analiz Strategicznych — trzy lata z rzędu nie opublikowały wymaganych dokumentów. Trzy oddzielne zespoły dostały zadanie aktywnego obalenia każdej z trzech tez, nie tylko potwierdzenia. Wynik: teza o TK okazała się błędna (dokumenty istniały, tylko strona z listą edycji nie była aktualna); teza o SN potwierdzona z doprecyzowaniem (brak wynika ze sporu o legitymację składu, nie z zaniechania); teza o dawnym CAS potwierdzona z korektą nazewnictwa (instytucja przestała istnieć „cicho", bez aktu likwidacyjnego).

Jedna trzecia pierwotnych ustaleń w tej konkretnej próbie okazała się błędna, zanim trafiła do raportu.

— wniosek z próby obalenia trzech tez o zaniechaniach sprawozdawczych

Status bazy: inwentaryzacja, nie spis powszechny

Baza ma charakter celowy i niereprezentatywny. Każdy rekord wymagał odnalezienia w źródle publicznym; prawdopodobieństwo włączenia zależało od jakości BIP, indeksowania i intensywności kwerendy. Liczba 333 jest minimalną liczbą zidentyfikowanych pozycji, nie oszacowaniem całej populacji dokumentów państwa.

Rozdział 06
06
Ekosystem raportów: kto stoi za dokumentem
Rozdzielenie dwóch osi — kto za dokumentem stoi i czym ten dokument naprawdę jest — zmienia obraz, który wynika z samej sumy 333 pozycji.
Wykres 1 — Pochodzenie 333 pozycji
Własne instytucji
247 · 74%
Zlecone zewnętrznie
62 · 19%
Patronat honorowy
24 · 7%
Wykres 2 — Charakter 333 pozycji
Raport analit./badawczy
178 · 53%
Sprawozdanie ustawowe
72 · 22%
Statystyka cykliczna
37 · 11%
Dok. programowy
28 · 8%
Nie jest raportem
18 · 5%
Wykres 3 / 13 — Macierz pochodzenie × charakter: skąd bierze się 178 raportów analitycznych
Zlecone → raport
58 / 62
Własne → nie-raport*
150 / 247
Patronat → raport
23 / 24
*sprawozdania, roczniki statystyczne i deklaracje programowe — nie raporty w potocznym sensie

Państwo zamawia na zewnątrz niemal wyłącznie raporty analityczne — 58 z 62 zleceń. Nikt nie kupuje sprawozdania rocznego u firmy doradczej, bo to ustawowy obowiązek własny instytucji. Cała sprawozdawczość, statystyka i strategie leżą po stronie własnej: 150 ze 247 pozycji własnych to rozliczenia z ustawy, roczniki statystyczne i deklaracje programowe. Patronaty są jednorodne: 23 z 24 to raporty branżowe — państwo firmuje analizy, nie sprawozdania, bo sprawozdań nikt nie chce firmować cudzym logo.

Rozkład czasowy (wykres 4) nie może służyć do wnioskowania o tempie produkcji raportów — miesza rzeczywiste daty publikacji, opóźnienia, niepełne lata oraz efekt trzech nierównomiernych tur wyszukiwania. Wzrost liczby rekordów z 2024 do 2025 r. pozostaje obserwacją w tej bazie, ale nie dowodem przyspieszenia produkcji przez AI.

Wykres 4 — rozkład 333 pozycji w czasie (2023–2026)
Rozdział 06 — ciąg dalszy
Piętnaście instytucji, które produkują najwięcej — i osobny wzorzec w obszarze AI
InstytucjaLiczba pozycjiDominujące pochodzenie
Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej19100% zlecone zewnętrznie (ewaluacje UE)
Polska Agencja Inwestycji i Handlu (PAIH)14100% patronat honorowy
Najwyższa Izba Kontroli13100% własne (kontrole ustawowe)
Główny Urząd Statystyczny12100% własne (statystyka cykliczna)
Zakład Ubezpieczeń Społecznych989% własne, 11% zlecone
Polski Instytut Ekonomiczny8100% własne
Główny Urząd Nadzoru Budowlanego8100% własne
PARP757% własne, 43% zlecone
Narodowy Fundusz Zdrowia786% własne, 14% zlecone
Państwowa Komisja Wyborcza7100% własne
Ministerstwo Cyfryzacji5100% własne
Ministerstwo Spraw Zagranicznych580% własne, 20% patronat
Ośrodek Studiów Wschodnich5100% własne
Centrum Łukasiewicz4100% własne
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej475% zlecone, 25% własne

Ta czystość typów jest sama w sobie wnioskiem. MFiPR i PAIH nie produkują dużo dlatego, że ktoś „nadprodukuje" raporty z własnej inicjatywy — produkują dużo, bo mają do tego dokładnie jeden, strukturalny kanał: MFiPR rozlicza fundusze unijne, PAIH użycza marki państwa branżowym wydawcom rankingów. NIK, GUS, PKW i GUNB produkują dużo, bo taki jest ich ustawowy mandat sprawozdawczy. Jedyne instytucje, w których obie ścieżki współistnieją w zauważalnej proporcji — ZUS, PARP, NFZ, MRPiPS — są też jedynymi, w których „zlecić czy zrobić samemu" jest realnym wyborem organizacyjnym.

Osobny wzorzec: obszar AI i cyfryzacji

W obszarze zawodowo najbliższym czytelnikowi tego raportu, państwo prawie nie zamawia analiz na zewnątrz — wytwarza je we własnych instytutach: Polski Instytut Ekonomiczny, NASK (CERT Polska), Centrum Łukasiewicz, Ministerstwo Cyfryzacji („Przewodnik po AI dla administracji publicznej", marzec 2026, oraz dwie edycje „Krajobrazu cyberprzestrzeni"). Wyjątkiem jest dokument z udziałem wykonawcy zewnętrznego: „Generatywna AI a polski rynek pracy" (NASK z MOP, czerwiec 2025). Dochodzą dwa dokumenty programowe: Polityka rozwoju AI do 2030 roku (listopad 2025, ok. 1000 uwag od 200 podmiotów) i Strategia Cyfryzacji Polski do 2035 roku — oraz kontrola NIK z maja 2026 dot. ok. 47 mld zł wydatkowanych przez NCBR.

Wniosek: w obszarze AI państwo ma zdolność analityczną, ale rozproszoną. PIE, NASK, Łukasiewicz i Ministerstwo Cyfryzacji wytwarzają materiał, który się nie sumuje — każdy w swoim formacie, cyklu i dla swojego odbiorcy.

Wykres 14 — Fragmentacja etykiet 220 niepowtarzalnych etykiet tematycznych na 333 dokumenty; najczęstsza powtarza się zaledwie 5 razy. Trudno odpowiedzieć na pytanie „ile raportów dotyczyło rynku pracy" bez ręcznego przeglądu każdej pozycji.
Etykieta obszaruLiczba pozycji
Cyberbezpieczeństwo5
Finanse publiczne5
Nadzór budowlany — statystyki5
Przedsiębiorczość4
Edukacja4
Ewaluacja UE4
Rynek pracy IT4
AI / cyfryzacja3
Rynek finansowy3
Energetyka jądrowa3
Rozdział 07
07
Pieniądze: gdzie widać kwoty, gdzie ich nie widać
Na 62 zlecone pozycje kwotę udało się ustalić dla 29 — wszystkie z jednego źródła.
Wykres 6 / 15 — 29 zamówień z ujawnioną ceną
Minimum
179 580 zł
Mediana
314 500 zł
Maksimum
993 840 zł
Minimum: ewaluacja postępów FEPW (EVALU). Maksimum: ewaluacja wsparcia edukacji z EFS (EVALU + InterActive). Suma 29 zamówień: 10 511 530 zł brutto.
Wykres 7 — Koncentracja rynku wykonawców (49 zleconych ewaluacji UE)
EGO
8
LB&E
6
ECORYS Polska
6
IDEA Instytut
5
FUNDEKO
3
EVALU
3

EGO i LB&E występują razem w konsorcjum w co najmniej pięciu badaniach. To nie jest samo w sobie zarzut — rynek badań ewaluacyjnych z wymogami metodologicznymi Krajowej Jednostki Ewaluacji jest po prostu mały — ale warto to widzieć, czytając rekomendacje z tych raportów. Osobne badanie MFiPR z 2025 r., wykonane właśnie przez EGO i LB&E, nosi tytuł „Badanie problemów związanych z wdrażaniem rekomendacji" — i dotyczy tego, dlaczego rekomendacje z wcześniejszych ewaluacji nie są wdrażane. Firmy, które piszą rekomendacje, badają też, czemu rekomendacje nie działają.

Zastrzeżenie. Kwoty w tym rozdziale pochodzą wyłącznie z jednego typu źródła — jawnego rejestru MFiPR i dwóch pojedynczych ujawnień prasowych/resortowych. Nie stanowią reprezentatywnej próby cen na rynku analiz publicznych.

Co zmienił Centralny Rejestr Umów JSFP

1 lipca 2026 r. rozpoczął działanie publiczny Centralny Rejestr Umów Jednostek Sektora Finansów Publicznych. Obejmuje umowy spełniające ustawowe warunki i zawarte od tej daty; jednostka ma zasadniczo 30 dni na udostępnienie danych. Ministerstwo Finansów udostępniło również API. CRU rozwiązuje część problemu ceny i wykonawcy, ale nie cały problem raportów — nie obejmuje umów historycznych, nie klasyfikuje produktu jako raportu, nie musi prowadzić do pliku końcowego. Dlatego właściwą rekomendacją nie jest „stwórzmy rejestr", lecz „użyjmy CRU jako filaru i dobudujmy warstwę raportową".

ŹródłoCo już dajeNajważniejsza lukaRola w rozwiązaniu
Baza ewaluacji MFiPRRaport, wykonawca, cena bruttoWąski zakres funduszy UEWzorzec pól merytorycznych
BZP / e-ZamówieniaPostępowanie, wynik, wartośćTrudne dopasowanie do produktuIdentyfikator zamówienia
CRU JSFPNowe umowy, strony, wartość, APIOd 1.07.2026; brak danych o wykorzystaniuWspólny filar danych
BIP / strona instytucjiPlik raportu i komunikatNiejednolite metadane i archiwizacjaPubliczny produkt końcowy
Wykres 16 — łańcuch od umowy do raportu w CRU JSFP
Rozdział 08
08
Patronat honorowy: najtańsze i najmniej kontrolowane narzędzie
24 pozycje w bazie to patronaty honorowe — logo państwa bez odbioru merytorycznego.

24 pozycje w bazie to patronaty honorowe. Czternaście pochodzi z rejestrów PAIH, pozostałe m.in. z MRiT, Ministerstwa Zdrowia i MSZ. PAIH prowadzi szczególnie czytelny rejestr roczny, ale oficjalne procedury i formularze publikują też inne resorty. Baza nie jest pełnym spisem patronatów: formaty, zakres danych i archiwizacja różnią się między instytucjami.

Patronat obejmuje bardzo różne publikacje: rankingi rynkowe, raporty płacowe, publikacje izb branżowych i raporty startupowe. Oficjalne procedury zwykle oceniają zgodność wydarzenia z celami instytucji, jej rangę i ryzyko reputacyjne. Z dostępnych zasad nie wynika jednak jednolity obowiązek audytu metodologii badania, danych i wniosków przed użyciem logo.

Ten sam mechanizm — spór o to, czyje logo można umieścić na dokumencie, którego treści instytucja formalnie nie zatwierdziła — pojawia się w sprawie z rozdziału 2. „Polaków Portret Własny" nie był formalnie patronatem MSiT: resort utrzymuje, że raport „nie był przedmiotem zamówienia ani nie stanowił realizacji żadnej umowy", mimo że fundacja, która go przygotowała, miała z MSiT inną, równoległą umowę na 200 tys. zł. Nawet tam, gdzie formalnego patronatu nie było, doszło do dokładnie tego samego sporu, który patronat miałby regulować.

Wniosek Patronat honorowy co do zasady nie jest zamówieniem publicznym i może nie wiązać się z wydatkiem budżetowym, ale ma realny skutek reputacyjny. Luka nie polega na całkowitym braku procedur — polega na rozproszeniu standardów, niejednolitym ujawnianiu decyzji i braku wspólnego minimum odpowiedzialności za merytorykę.
Wykres 17 — patronat honorowy: logo państwa bez odbioru merytorycznego

Cztery raporty z bliska: co widać, gdy się otworzy plik

W trakcie prac nad tym wydaniem do redakcji trafiły cztery dodatkowe pliki PDF (folder roboczy „6_Za_maila"), wcześniej w bazie figurujące jako niepobrane. Poniżej strukturalny opis — nie pełna weryfikacja merytoryczna, której ten raport świadomie nie wykonał.

PlikPozycja w bazieStatus
„Raport wynagrodzeń i trendów w branży IT 2025" (Grafton Recruitment, CAWI, 161 respondentów, 72 s.)141 (patronat PAIH)Nowe pozyskanie — odnośnik publiczny był nieaktualny (404)
„Rynek Fotowoltaiki w Polsce 2024" (IEO, XII edycja, 101 s.)133 (patronat PAIH)Powtórne potwierdzenie już pobranego pliku
„Top Disruptors in Healthcare 2025" (wZdrowiu / PFSz, VI edycja, 64 s.)149 (patronat MZ)Powtórne potwierdzenie już pobranego pliku
„Biogaz i biometan w Polsce 2026" (Magazyn Biomasa, 132 s.)143 (patronat PAIH)Nowe pozyskanie — wymagał adresu e-mail

Na liście współpracujących podmiotów raportu o biogazie Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa (KOWR) figuruje jednocześnie jako „Partner Strategiczny" i pod osobnym nagłówkiem „Patronat Honorowy" — kanał zaangażowania państwowej agencji jeszcze mniej sformalizowany i mniej widoczny niż sam patronat honorowy, bo „partnerstwo strategiczne" nie pojawia się w żadnym z czterech rejestrów patronatów.

— rozdz. 8, na podstawie pełnej treści pliku PDF
Zastrzeżenie. Opis czterech plików to notatka strukturalna — co jest w dokumencie, kto go firmuje — a nie weryfikacja metodologii, poprawności danych czy rzetelności wniosków. Wszystkie cztery pliki ściągnięto i zarchiwizowano w całości; pogłębiona weryfikacja merytoryczna pozostaje zadaniem na kolejne wydanie.
Rozdział 09
09
AI jako przyspieszacz, nie przyczyna
Trzy twierdzenia warto rozdzielić — i tylko jedno z nich ten raport potrafi zmierzyć.

Warto rozdzielić trzy twierdzenia. Po pierwsze, AI nie stworzyła nadprodukcji dokumentów. Po drugie, obniża koszt wytwarzania płynnego, pozornie profesjonalnego tekstu. Po trzecie, wpływ AI na koszt rzetelnej weryfikacji nie został w tym badaniu zmierzony: narzędzia mogą zarówno zwielokrotniać błędy, jak i przyspieszać ich wykrywanie. Materiał wspiera tezę o ryzyku procesowym, nie o stałym koszcie kontroli.

Państwo — jak pokazuje rozdział 6 — od dawna, jeszcze przed powszechnym dostępem do generatywnej AI, produkowało setki dokumentów rocznie: sprawozdania ustawowe, statystyki cykliczne, ewaluacje unijne. To, co zmieniło się realnie, to koszt wejścia w produkcję dokumentu, który wygląda na profesjonalną analizę — z przypisami, tabelami, metodologią — bez odpowiadającego mu nakładu pracy badacza.

Sprawa opisana w rozdziale 2 jest precyzyjnym studium przypadku: dokument formalnie miał wszystkie elementy raportu badawczego, ale numeracja przypisów skakała z 3 na 41, 517, 105, 116 i 1510, a część danych makroekonomicznych i statystycznych była istotnie błędna; autorka przyznała, że narzędzia AI „wykorzystaliśmy wyłącznie do transkrypcji, podsumowania i redakcji".

„Po podsumowaniu i redakcji nikt nie zweryfikował błędów sztucznej inteligencji."

— zespół Demagog.org.pl — motto tego raportu

To nie jest problem jednego narzędzia, tylko procesu odbioru. Ryzyko rośnie, gdy nikt nie odpowiada za źródła, liczby i zgodność produktu z umową. AI zwiększa skalę możliwej produkcji, ale może też wspierać kontrolę krzyżową. Rozstrzygające pozostają: osoba odpowiedzialna za jakość, lista kontrolna, dostęp do źródeł i jawny rejestr korekt.

Ironia warta odnotowania Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało w marcu 2026 r. „Przewodnik po sztucznej inteligencji dla administracji publicznej" — pierwszy dokument tłumaczący urzędnikom, jak odpowiedzialnie korzystać z AI zgodnie z AI Act. Pięć miesięcy później inna część tej samej administracji publikuje, za publiczne pieniądze, dokument będący podręcznikowym przykładem tego, przed czym ten przewodnik miał ostrzegać.
Wykres 18 — Trzy twierdzenia o AI w produkcji raportów
1
Przyczyna

AI nie stworzyła nadprodukcji dokumentów — państwo produkowało setki raportów rocznie już wcześniej.

→
2
Koszt produkcji

AI realnie obniża koszt wytworzenia płynnego, pozornie profesjonalnego tekstu z przypisami i metodologią.

→
3
Koszt weryfikacji

Niezmierzony w tym badaniu — może rosnąć lub maleć w zależności od narzędzi kontroli krzyżowej.

Rozdział 10
10
AI a tworzenie raportów publicznych — świat
Jak świat próbuje ucywilizować AI w dokumentach publicznych — i jak regularnie mu się to nie udaje.

W 2025 i 2026 roku halucynacje AI w dokumentach eksperckich przestały być teoretycznym ryzykiem znanym dotąd głównie z akademickich testów porównawczych, a stały się serią głośnych, kosztownych afer — w rządach Australii, Kanady, USA i w salach sądowych. Równolegle regulatorzy w UE, Wielkiej Brytanii i USA próbowali, z bardzo różną determinacją, postawić temu ramy prawne. Ten rozdział rekonstruuje oba wątki i pyta, gdzie w tym krajobrazie jest Polska.

Unia Europejska — art. 50 AI Act

Rozporządzenie o AI jest znane głównie z klasyfikacji ryzyka, ale to art. 50 dotyczy bezpośrednio materii tego raportu: obowiązki przejrzystości wobec treści generowanych przez AI. Przepis wchodzi w życie 2 sierpnia 2026 r., z wydłużonym do 2 grudnia 2026 r. terminem oznaczania treści syntetycznych już obecnych na rynku.

Artykuł nakłada m.in. obowiązek ujawnienia, że tekst publikowany „w celu poinformowania opinii publicznej o sprawach interesu publicznego" został sztucznie wygenerowany — chyba że treść „przeszła proces weryfikacji redakcyjnej przez człowieka... a odpowiedzialność redakcyjną za publikację treści ponosi osoba fizyczna lub prawna". Kary do 15 mln euro lub 3% obrotu wynikają z ogólnego systemu sankcji, nie z automatycznej kary za każdy wadliwy raport.

Wielka Brytania — nowe wytyczne po trzynastu miesiącach

18 stycznia 2024 r. Cabinet Office opublikował „Generative AI Framework for HMG"; 10 lutego 2025 r. zastąpiono go „Artificial Intelligence Playbook for the UK Government". Ten podręcznik utrzymuje zasadę przejrzystości (Algorithmic Transparency Recording Standard) i wprost ostrzega, że modele „są podatne na tworzenie treści, które wyglądają wiarygodnie, ale mogą być faktycznie nieprawdziwe". Zastąpienie własnego dokumentu w ciągu 13 miesięcy pokazuje, że żaden z tych zbiorów wytycznych nie jest traktowany jako ostateczny.

Stany Zjednoczone — regulacja, która zmieniła kurs

W marcu 2024 r. OMB administracji Bidena wydało memorandum M-24-10: obowiązkowego pełnomocnika ds. AI (ang. Chief AI Officer), jawny rejestr przypadków użycia AI (ang. AI Use Case Inventory), ocenę ryzyka dla systemów wpływających na prawa obywateli (ang. rights-impacting). Ten model regulacyjny nie przetrwał zmiany administracji — 3 kwietnia 2025 r. OMB pod Trumpem wydało M-25-21, model „innovation-first". Lekcja: nawet USA nie utrzymały spójnej polityki dłużej niż jeden cykl polityczny.

Świat akademicki — ICMJE i COPE

ICMJE: narzędzia AI „should not be listed as authors", bo nie mogą ponosić odpowiedzialności za dokładność pracy. COPE (20.08.2024): „Authors are fully responsible for the content of their manuscript, even those parts produced by an AI tool" — zasada niemal identyczna z logiką art. 50 AI Act, wypracowana oddolnie, zanim jakikolwiek rząd zdążył ją narzucić ustawowo.

ISO/IEC 42001 — standard organizacji, nie dokumentu

Norma bywa mylnie przedstawiana jako certyfikat jakości konkretnych dokumentów. W rzeczywistości dobrowolna certyfikacja dotyczy całej organizacji, nie treści raportu. Firma może mieć certyfikat i mimo to dostarczyć klientowi raport pełen niezweryfikowanych halucynacji.

Rozdział 10 — ciąg dalszy
Pięć afer konsultingowych — i Polska pomiędzy prawem twardym a miękkim
Wykres 19 — Afery konsultingowe na świecie: trzy jurysdykcje, jeden wzorzec
2023
USA, Mata v. Avianca — ChatGPT generuje fikcyjne orzeczenia sądowe; kara 5000 USD dla prawników za „subiektywną złą wiarę" (sędzia P. Kevin Castel).
V 2025
USA, raport MAHA (HHS) — co najmniej 7 problematycznych cytowań, w tym 4 nieistniejące prace; Biały Dom nazywa to „kwestiami formatowania".
IX 2025
Australia, Deloitte/DEWR — 440 tys. AUD, fikcyjne przypisy i zmyślony cytat z wyroku; 26.09 Deloitte ujawnia użycie GPT-4o; zwrot ~97 tys. AUD (21.10).
XI 2025
Kanada, Deloitte/Nowa Fundlandia — 1 598 485 CAD za 526-stronicowy raport z co najmniej czterema sfabrykowanymi cytowaniami.
XI–XII 2025
Kanada, EY — 16 z 27 cytowań w raporcie o cyberzagrożeniach sfabrykowanych lub błędnych („vibe citations", GPTZero); raport trafił do ponad 60 redakcji przed wykryciem błędów.
Mechanizm identyczny w każdym przypadku: wiarygodnie brzmiąca fikcja oraz brak weryfikacji przez osobę z obowiązkiem staranności.

Ile krajów naprawdę wymaga ujawnienia?

Global Index on Responsible AI (GIRAI) 2026, 135 krajów: 58% ma jakieś ramy przejrzystości i wyjaśnialności, ale tylko 18% wymaga publicznego ujawniania algorytmów administracji. Łatwiej państwom przyjąć ogólną politykę wobec sektora prywatnego, niż zobowiązać się do ujawniania, gdzie sama administracja korzysta z AI we własnych dokumentach.

Polska: przewodnik miękki, ustawa twarda, luka pomiędzy

W marcu 2026 r. Ministerstwo Cyfryzacji opublikowało „Przewodnik po AI dla administracji publicznej" — rekomendacje bez sankcji: „Treści przygotowane z użyciem AI powinny być każdorazowo weryfikowane, korygowane i zatwierdzone przed włączeniem do akt sprawy". 24 lipca 2026 r. prezydent podpisał ustawę o systemach AI wdrażającą AI Act (Dz.U. 2026, poz. 1003), powołującą KRiBSI przy Ministerstwie Cyfryzacji — bez zapisów wprost odnoszących się do ujawniania AI w raportach zamawianych przez administrację.

Powstaje trójwarstwowa, niespójna architektura: twarde prawo unijne (art. 50), polski przewodnik ministerialny bez sankcji i ustawa skoncentrowana na klasyfikacji ryzyka produktów. Pozostaje otwarte pytanie: kto w polskiej administracji ma dziś faktyczny, egzekwowalny obowiązek sprawdzić, czy raport opłacony z pieniędzy publicznych nie zawiera fikcyjnych cytowań w stylu Canberry, St. John's czy Waszyngtonu, zanim trafi do publicznego obiegu.

Rozdział 11
11
NIK jako główna niezależna przeciwwaga kontrolna
13 pozycji w bazie, wszystkie z tego samego publicznie dostępnego rejestru kontroli.

13 pozycji w bazie pochodzi z Najwyższej Izby Kontroli — wszystkie to sprawozdania i informacje o wynikach kontroli. Wybór z ostatnich miesięcy pokazuje, gdzie Izba naciska:

NIK jest w tej bazie głównym, niezależnym strumieniem krytycznych ocen programów publicznych. To ważna, ale częściowa przeciwwaga: Izba kontroluje legalność, gospodarność, celowość i rzetelność w granicach swojego mandatu, nie prowadzi natomiast stałego rejestru wszystkich zamówionych ekspertyz ani ich późniejszego wykorzystania.

Wykres 20 — NIK jako przeciwwaga: skala i charakter kontroli
Cyberb. Samorząd
62,4% wykorzystania
Cyberb. w JST
222 nieprawidł. / 24 JST
Dług GG / PKB
55,3%
LGW — efekt klimat.
0,1‰ emisji
65,5 mln zł wydanych na pilotaż Leśnych Gospodarstw Węglowych za mierzalny efekt rzędu jednej dziesiątej promila rocznych emisji Polski.
Rozdział 12
12
Porównanie międzynarodowe — jak inne kraje radzą sobie z nadprodukcją raportów
Jedenaście systemów kontroli. Żaden nie prowadzi kompletnego rejestru raportów zamawianych przez państwo.

Polska nie jest w tym osamotniona. Porównane źródła pokazują różne, nie w pełni tożsame problemy: wydatki na doradztwo, koncentrację dostawców, duplikację programów i słabe wykorzystywanie ewaluacji. Są to porównywalne perspektywy kontroli, nie jedenaście systemów o identycznie zdefiniowanej „raportokracji".

Wielka Brytania — cykl „limit — zniesienie limitu — nowy limit"

NAO to najdłużej działający mechanizm kontroli doradztwa zewnętrznego — i dowód, że sama silna izba kontroli nie wystarcza, jeśli rząd ignoruje jej ustalenia. 2010–11: próg centralnej autoryzacji 20 tys. GBP / 9 mies. 31.01.2023: Cabinet Office znosi kontrolę centralną. XI 2024: nowy rząd Partii Pracy przywraca próg 600 tys. GBP, zapowiadając oszczędności ponad 1,2 mld GBP do 2026 r. 11.03.2026 Public Accounts Committee: „departamenty nie stosują się do dyrektyw... a ich przestrzeganie w ogóle nie jest monitorowane". VII 2026: Home Office i tak przyznaje kontrakty do 350 mln GBP (Deloitte, PA Consulting).

Stany Zjednoczone — GAO, GPRA i chaos DOGE

GAO (agencja legislacyjna, nie rządowa) publikuje coroczny raport „Fragmentation, Overlap, and Duplication" — edycja 2025: 725 mld USD wymiernych korzyści od początku programu, ponad 100 mld dodatkowego potencjału. Rok 2025 przyniósł inny epizod: DOGE wypowiedziało umowy z Accenture, Booz Allen Hamilton, Deloitte — deklarowane oszczędności okazały się w wielu przypadkach nierzetelne (kontrakt Leidos: 1 mld USD → 231 mln → 560 tys. USD).

Niemcy — dekada rosnących wydatków na Beraterów

Bundesrechnungshof (18.06.2025): wydatki na zewnętrznych doradców wzrosły o 39% od 2020 r., do ok. 240 mln euro rocznie w 2023 r.; w dekadzie łącznie ponad 1,6 mld euro. Tłem pozostaje „Berateraffäre" (2018–2020) w Ministerstwie Obrony za kadencji Ursuli von der Leyen.

Francja — od „phénomène tentaculaire" do ustawy, która utknęła

Affaire McKinsey (2021) doprowadziła do raportu senackiej komisji śledczej „Un phénomène tentaculaire et opaque" (III 2022): wydatki na cabinets de conseil >1 mld euro rocznie, wzrost 2,36× w latach 2018–2021, stawki dzienne ~2168 euro. Kwiecień 2022: śledztwo Prokuratury Finansowej ws. prania pieniędzy. Próba ustawy o cabinets de conseil utknęła w parlamencie mimo jednomyślnego poparcia komisji senackiej.

Rozdział 12 — ciąg dalszy
Sześć kolejnych systemów — i co z tego wynika dla Polski

Holandia — Algemene Rekenkamer śledzi los ewaluacji, nie wydatki: na 2026 r. zaplanowano 425 raportów; w próbie 18 zbadanych, 6 wspomniano w postępowaniu parlamentarnym, tylko 2 trafiły do debaty plenarnej, a 22% adekwatnie pokazywało efektywność kosztową.

Unia Europejska — ECA (sprawozdanie 17/2022): Komisja wydała 2017–2019 ok. 2,7 mld euro na 8009 kontraktów konsultingowych; 10 największych dostawców pod względem wartości = 22% kwoty.

Australia — ANAO: 44 sprawozdania z audytów efektywności w 2024–25. Afera PwC (2023, wykorzystanie poufnych informacji podatkowych) i Robodebt — PwC zwróciło 853 859 AUD za nieukończony raport ewaluacyjny.

Kanada — Auditor General (VI 2024, na jednomyślny wniosek Izby Gmin): 97 kontraktów McKinseya (2011–2023) o maks. wartości 209 mln CAD; 69 (71%) przyznano bez konkursu; 9/10 departamentów naruszyło wewnętrzne zasady udzielania zamówień.

Estonia — publiczny Riigihangete register; próg prostego zamówienia 30 tys. EUR (dostawy/usługi), 60 tys. EUR (roboty). Zbiór Nimistu MTÜ: 17 455 kontraktów z ujawnioną wartością od 2024 r. (~10,2 mld EUR), 94% dostawców dopasowanych do rejestru.

Czechy — umowa objęta ustawą 340/2015 Sb. staje się skuteczna dopiero po publikacji w rejestrze smlouvy.gov.cz; brak publikacji w ciągu 3 miesięcy = umowa nieważna od chwili zawarcia. Sankcja cywilnoprawna, automatyczna.

KrajInstytucja kontrolnaMechanizmGłośna afera / przykład
Wielka BrytaniaNAO + Public Accounts CommitteeProgi zgody ministra, wielokrotnie znoszone/przywracaneHome Office: do 350 mln GBP dla Deloitte/PA Consulting (2026)
USAGAOGPRA + coroczny raport o duplikacjiChaotyczne cięcia kontraktów DOGE (2025)
NiemcyBundesrechnungshofRaporty dla komisji budżetowej Bundestagu„Berateraffäre" MON (2018–2020)
FrancjaCour des comptes + SenatUstawa o cabinets de conseil — utknęłaAffaire McKinsey (2021–2022)
HolandiaAlgemene RekenkamerOcena jakości i wykorzystania ewaluacji425 ewaluacji na 2026; 2/18 w debacie plenarnej
Unia EuropejskaEuropejski Trybunał ObrachunkowySprawozdania specjalne2,7 mld EUR / 8009 kontraktów (2017–19)
AustraliaANAO44 audyty efektywności 2024–25PwC (2023); Robodebt — zwrot 853 859 AUD
KanadaAuditor General (OAG)Audyt na wniosek Izby Gmin97 kontraktów McKinseya, 71% bez konkursu
EstoniaRiigikontrollPubliczny rejestr, progi 30/60 tys. EUR17 455 kontraktów jawnych od 2024 (Nimistu)
CzechyNKÚRejestr z sankcją cywilnoprawnąBrak publikacji po 3 mies. = umowa nieważna
PolskaNajwyższa Izba KontroliBrak dedykowanego mechanizmu centralnegoAfera Barbary Mróz-Gorgoń (rozdz. 2)
Co z tego wynika dla Polski Trzy wnioski: holenderska diagnoza, że problemem bywa brak popytu na raporty ze strony decydentów; brytyjski cykl limitów pokazujący, że sama instytucja kontrolna nie wystarcza bez politycznej gotowości do jej słuchania; francusko-niemiecki przykład, że afera generuje śledztwo, ale trwała zmiana prawna to proces wieloletni. Estonia i Czechy pokazują dwa mechanizmy nieobecne dziś w CRU JSFP: maszynowo czytelne dane oraz cywilnoprawny skutek braku publikacji.
Rozdział 13
13
Białe plamy władzy centralnej i to, co ujawniła korekta
Zero pozycji dla Kancelarii Prezydenta, Sądu Najwyższego, Trybunału Konstytucyjnego i PKW — zanim zaczęto szukać naprawdę.

Baza 264 pozycji z pierwszych dwóch tur miała systemowy problem: administracja rządowa poza ministerstwami była w niej właściwie nieobecna. Sprawdzenie realnego stanu pokrycia dało jednoznaczny wynik — zero pozycji dla Kancelarii Prezydenta, służb specjalnych poza ABW, KAS, NFZ, Trybunału Konstytucyjnego, Trybunału Stanu, sądownictwa administracyjnego i wojskowego, Sądu Najwyższego, KRS oraz PKW. KPRM miała tylko 3 pozycje — wszystkie własne, zero zleconych, zero śladu dawnego Centrum Analiz Strategicznych.

Trzecia tura, trzynaście równoległych kwerend z wyraźnym wykluczeniem samorządu, dołożyła 69 nowych, zweryfikowanych pozycji — baza urosła z 264 do 333 rekordów. Wśród nowych: dwa dokumenty Prezydenta RP/BBN, cztery KPRM, cztery ze służb specjalnych (CBA: wzrost postępowań o >35% r/r, ujawnione szkody >691 mln zł), sześć z KAS/UOKiK, dziewięć z NFZ/GIF (koszty leczenia chorób odtytoniowych >4,2 mld zł w 2024 r.), dziesięć z ZUS/Lasów Państwowych, dwanaście zbiorczych raportów inspekcji terenowych, trzy z sądownictwa administracyjnego, pięć z KRS i Prokuratury Krajowej (audyt początkowy: 400 spraw z lat 2016–2023, w 233 nieprawidłowości) i dziewięć z PKW/KBW.

Udział raportów własnych wzrósł z 44% w pierwszych dwóch turach do 53% po trzeciej. Im głębiej schodzi się w administrację, tym mniej zamówień na zewnątrz i tym więcej materiału produkowanego wewnętrznie.

— wniosek metodologiczny z korekty bazy

Instytucje, w których badanie zakończyło się na sprawdzonym zerze: urzędy wojewódzkie jako organy administracji rządowej nie publikują żadnych samodzielnych ekspertyz — funkcjonują jako organy wykonawczo-kontrolne, nie ośrodki analityczne.

Wykres 22 — Białe plamy: jak 264 pozycje stało się 333
264 →
baza po dwóch turach
+69
nowych pozycji w III turze
333
baza po korekcie
44%→53%
udział raportów własnych
PochodzenieLiczba
Własny instytucji publicznej247
Zlecony u wykonawcy zewnętrznego62
Patronat honorowy24
CharakterLiczba
Raport analityczny lub badawczy178
Sprawozdanie roczne / ustawowe72
Statystyka cykliczna37
Dokument programowy28
Nie jest raportem18
Rozdziały 14–15
14
Czego w bazie nie ma — i ocena ryzyk
Państwo, które nie wie, ile raportów zamówiło i za ile, nie może twierdzić, że nadzoruje ten proces systemowo.
Ta lista jest równie ważną częścią wyniku badania co same 333 pozycje.

Rozdział 15 — Macierz ryzyk

KategoriaOpisIlustracja z tego badania
FinansowePowielanie zamówień bez centralnej koordynacji; wąski rynek wykonawców.12 niemal identycznych podstrategii turystycznych MSiT po 186–200 tys. zł; 10 firm obsługuje większość ewaluacji.
ReputacyjneWrażenie chaosu, gdy dokument z logo państwa trafia do obiegu z błędami.Afera „Polaków Portret Własny" — dymisja pełnomocniczki po >3 tygodniach.
Prawne / kontrolneBrak jednoznacznej podstawy prawnej dla patronatu, dotacji, zadania publicznego.MSiT zaprzecza statusowi zamówienia mimo równoległej umowy; sprawa trafia do prokuratury.
Jakościowe / AIPublikacja treści niezweryfikowanych po pracy z AI; brak obowiązku ujawnienia.Chaotyczna numeracja przypisów, błędy geograficzne wykryte przez zewnętrznego analityka na X.
Operacyjne / systemoweBrak warstwy raportowej łączącej CRU, BZP i publikacje.Baza musiała urosnąć o 25% w toku samej pracy nad raportem.
Naukowe / instytucjonalneRyzyko, że afera podważy zaufanie do całego środowiska analitycznego.Ocena S. Meitza: sprawa „będzie biła w ośrodki analityczne... i środowisko nauk społecznych".
Regulacyjne (AI)Art. 50 AI Act — obowiązek ujawnienia z wyjątkiem kontroli redakcyjnej przez człowieka.Trójwarstwowa, niespójna architektura regulacyjna (rozdz. 10).
Porównawcze / systemoweNarzędzia cząstkowe istnieją, brak jednego obrazu cyklu życia raportu.Rozdz. 12 — 11 systemów, różne mechanizmy, brak bezpośrednich odpowiedników.
WymiarMinimalny miernikSygnał ostrzegawczy
Przejrzystość% umów z ceną, wykonawcą i plikiemBrak odnośnika po 90 dniach
Jakość% raportów z listą kontrolną i korektamiOdbiór bez źródeł/danych
Wykorzystanie% cytowanych w decyzjach lub w ocenie skutków regulacji (OSR)Brak osoby odpowiedzialnej za rekomendację
Wdrożenie% rekomendacji przyjętych i wykonanychBrak statusu po 12 mies.
Ponowne użycieLiczba pobrań/cytowań międzyinstytucjonalnychPowielone badanie bez uzasadnienia
Uczenie się organizacjiTransfer danych, kodu i kompetencjiWiedza zostaje u wykonawcy
Rozdział 16
16
Rekomendacje i plan wdrożenia
Wykres 25 — harmonogram: żadna rekomendacja nie wymaga nowej instytucji.
0–3 miesiące
3–12 miesięcy
12–24 miesiące
Zastrzeżenie. Rekomendacje nie wymagają nowej instytucji. Opierają się na CRU JSFP, BZP/e-Zamówieniach, bazie MFiPR, BIP, istniejących regulaminach patronatów i mandacie kontrolnym NIK. Kluczowa zmiana dotyczy połączenia danych oraz pomiaru wykorzystania, nie produkcji kolejnego rejestru obok już istniejących.
Rozdziały 17–18
17
Nota metodologiczna o AI — i ograniczenia całościowe
Raport, który opisuje ryzyko publikowania niesprawdzonych treści AI, nie może o własnym procesie produkcji milczeć.

Co faktycznie się wydarzyło

Pierwszą wersję dokumentu przygotował Claude (Anthropic) wspólnie z autorem, w kilku kolejnych przebiegach — z osobnymi rundami factcheckingu, weryfikacji dat i kontroli pod kątem typowych błędów generatywnych („AI-slop"). Wersja niniejsza została odrębnie przeglądnięta przez OpenAI Codex: ponownie policzono dane arkusza, skonfrontowano kluczowe tezy ze źródłami pierwotnymi i wprowadzono korekty. Do korekty i factcheckingu włączono następnie kolejno także Qwen, Kimi i DeepSeek. Licząc też przebiegi graficzne oraz poprawki w plikach HTML i PDF, takich iteracji było łącznie kilkadziesiąt. Wielość zaangażowanych systemów AI nie zastępuje recenzji człowieka; zwiększa jedynie szansę wykrycia niespójności.

Czego nie zrobiono, mimo że pierwotna koncepcja to zakładała

Pierwotne założenia przewidywały udział wielu systemów i zewnętrznego redaktora. Wykonano dodatkowy przegląd przez drugi system innego dostawcy, ale nie pełny panel wielomodelowy ani niezależną recenzję ekspercką człowieka. Nie wykonano też weryfikacji przez człowieka każdego z 333 rekordów źródłowych w pełnej treści dokumentów — badanie opiera się na zweryfikowanych metadanych, stronach tytułowych i fragmentach.

Co to oznacza dla wiarygodności dokumentu

Rekomendacja dla publicznej dystrybucji: dodać recenzenta, człowieka spoza procesu tworzenia, opublikować arkusz rozstrzygnięć weryfikacji faktów i utrzymywać dziennik korekt.

Wykres 26 — proces produkcji i weryfikacji faktów w tym raporcie

Rozdział 18 — Ograniczenia całościowe

Rozdziały 19–20 — nowe w tym wydaniu
19
Dwie białe plamy: samorząd terytorialny i spółki Skarbu Państwa
2479 gmin, 380 powiatów, 16 województw — i żadnego centralnego zestawienia ich raportów.

19. Samorząd terytorialny — biała plama nr 1

To badanie świadomie wykluczyło samorząd terytorialny, ponieważ jego rozproszona skala wymaga osobnej kwerendy. Według stanu na 1.01.2026 r. Polska miała 2479 gmin, 380 powiatów (łącznie z miastami na prawach powiatu) i 16 województw. Informacje o zamówieniach, publikacjach i patronatach JST są rozproszone między BIP, platformami zakupowymi i stronami jednostek — nie znaleziono centralnego, kompletnego zestawienia.

ZapowiedźRAPORTOKRACJA #2 obejmie kwerendą samorząd terytorialny — z tym samym dwuosiowym klasyfikatorem, audytem plików i rejestrem weryfikacji faktów.

20. Spółki z udziałem Skarbu Państwa — biała plama nr 2

„Rzeczpospolita" ustaliła, że Barbara Mróz-Gorgoń współpracowała z Bankiem Pekao S.A. — bank potwierdził udział w pracach, odmawiając podania okresu, tematu i wynagrodzenia (rozdz. 2). Spółki prawa handlowego, niezależnie od struktury udziałowej, nie należą do sektora finansów publicznych w rozumieniu art. 9 ustawy o finansach publicznych i nie podlegają CRU JSFP.

Baza zawiera już ślady tego sektora: „Raport Kosmiczny ARP" (Agencja Rozwoju Przemysłu), dokumenty CPK, PFR i BGK, raporty Lasów Państwowych. Pytania, których ta edycja nie rozstrzyga:

Do czasu tych ustaleń każde „logo orła" na dokumencie spółki należy czytać z tą samą ostrożnością co patronat honorowy z rozdziału 8.
Rozdział 21
21
Jak to sprawdzić samemu — przewodnik dla czytelnika
Ten rozdział robi z raportu narzędzie. Wszystkie źródła są publiczne i bezpłatne.

Gdzie szukać

Sześć pytań do każdego raportu z logo państwa

  1. Czy istnieje umowa i ile kosztowała? Jeśli nie — czy to patronat, darowizna, zadanie publiczne?
  2. Kto jest wykonawcą i czy ta nazwa powtarza się w innych zamówieniach?
  3. Czy opublikowano protokół odbioru albo status wykorzystania dokumentu?
  4. Czy ujawniono użycie narzędzi AI — i czy istnieje ślad weryfikacji przez człowieka?
  5. Czy przypisy się spinają: numeracja ciągła, aktywne odnośniki, roczniki danych zgodne z tytułem?
  6. Czy instytucja formalnie zatwierdziła treść — czy tylko użyczyła logo?
Czerwone flagi — na przykładzie dokumentu, od którego zaczął się ten raport

Jak zapytać instytucję

Wniosek o dostęp do informacji publicznej nie wymaga uzasadnienia. Warto prosić o konkret: numer umowy lub zadania, protokół odbioru produktu, koszt brutto, informację o użyciu narzędzi AI przy produkcji oraz o to, kto był osobą odpowiedzialną za odbiór merytoryczny. Każda odpowiedź — także odmowna — jest materiałem dla kolejnej edycji tego raportu.

Chapter 22
22
Executive summary (English)
REPORTOCRACY #1 — an audit of the Polish state's report-industrial complex.

RAPORTOKRACJA #1 ("Reportocracy") is an audit of reports commissioned, written or endorsed by the Polish central government between 13 December 2023 and 23 August 2026. It was triggered by the August 2026 controversy over "Polaków Portret Własny" — a report promoted by the Ministry of Sport and Tourism that contained numerous errors; the controversy was followed by the resignation of a government plenipotentiary and prosecutorial scrutiny.

Key numbers

333 documents in a purpose-built inventory (a floor, not a census); 178 analytical reports; 247 documents produced in-house, 62 commissioned externally and 24 published under honorary patronage; 29 contracts with disclosed prices totalling PLN 10.5 million, with a median of PLN 314,500; ten firms dominating EU-funded evaluation work.

Findings

Transparency depends on data architecture — the evaluation base of the Ministry of Funds and Regional Policy links report, contractor and price, while other sources remain fragmented; honorary patronage can lend state credibility without a common methodological review standard; generative AI lowers the cost of producing professional-looking documents while the cost of verifying them remains unmeasured; the Supreme Audit Office (NIK) can audit public entities, but it does not systematically cover the market for commissioned analyses as a whole; a quarter of the database — central government beyond the ministries — was absent from the initial inventory and was discovered only during the research.

Recommendations

No new institution needed: use the Central Contract Register (CRU JSFP, live since 1 July 2026) as a backbone with a "report layer" — product link, acceptance protocol and usage metrics attached to each contract; connect price and contractor data to every published report; require AI-use disclosure plus a documented fact-check before publication; adopt a common minimum standard for honorary patronage; and run periodic independent quality audits of the register itself, including adversarial attempts to falsify one's own findings.

International comparison

Chapter 12 covers eleven systems: the United Kingdom (NAO), the United States (GAO), Germany (Bundesrechnungshof), France (Cour des comptes and the Senate), the Netherlands (Algemene Rekenkamer), the European Union (ECA), Australia (ANAO), Canada (OAG), Estonia (the public procurement register), Czechia (a register of contracts with a statutory cancellation mechanism) and Poland (NIK). None of the eleven systems reviewed operates a complete register of government-commissioned reports. Estonia shows what machine-readable procurement data enables, Czechia shows the effect of an automatic consequence for non-publication, and Canada shows that parliament can commission a cross-cutting audit of professional-services contracting.

Caveat: the database is a purposive inventory, not a representative sample. The report was produced with AI assistance and cross-model fact-checking, documented in chapter 17 and Annex G. An English-speaking reader can verify every key figure against the public sources listed in the bibliography.
Rozdział 23
23
Aneksy A–H
Słownik, bibliografie, źródła i katalog instytucji — narzędzia do samodzielnej weryfikacji.

Wykaz zmian w edycji rozszerzonej (23.08.2026)

Aneks A — Słownik pojęć i skrótów klasyfikacji

SkrótPełna nazwaDefinicja robocza
WLAWłasny instytucji publicznejDokument napisany bez zlecenia zewnętrznego.
ZLEZlecony u wykonawcy zewnętrznegoZamówiony w drodze postępowania lub umowy.
PATPatronat honorowyPrzygotowany przez podmiot trzeci, z logo instytucji, bez formalnego zamówienia.
RAPRaport analityczny lub badawczyWłasna analiza, badanie lub ewaluacja z metodologią.
SPRSprawozdanie roczne lub ustawowePublikacja wynikająca wprost z obowiązku ustawowego.
STAStatystyka cyklicznaRegularnie publikowany zbiór danych, bez rozbudowanej analizy.
PRGDokument programowy, strategia, planWyznacza kierunki działania na przyszłość.
NIENie jest raportemPozostawiony w bazie, lecz niebędący raportem (akt prawny, ranking, poradnik).

Aneks B–E — bibliografie i źródła

Pełne bibliografie z odnośnikami (48 pozycji: Aneks B, rozdz. 10, rozdz. 12) — osobny plik WIK_Bibliografia.xlsx.

Aneks B. Bibliografia sprawy Barbary Mróz-Gorgoń: osiem źródeł prasowych (dorzeczy.pl, Interia, rp.pl, naszapolska.pl, RMF24, Demagog.org.pl, niezalezna.pl, android.com.pl).

Aneks C. Źródło danych: arkusz „raporty_panstwa_2023-2026.xlsx", zakładki „Baza", „Klasyfikacja", „Metodyka". Z 69 najnowszych rekordów (poz. 265–333) 62 mają pobrany i zweryfikowany plik, 1 ma plik częściowo dostępny, 6 nie ma pliku publicznie dostępnego.

Aneks D. Cztery pliki „6_Za_maila" (tabela w rozdz. 8) — dwa nowe pozyskania (poz. 141, 143), dwa powtórne potwierdzenia (poz. 133, 149).

Aneks E. Bibliografia rozdziałów 10 i 12 — akty prawne, rejestry i komunikaty instytucji pierwotnych; media wykorzystano głównie do rekonstrukcji spornego studium przypadku (pełny wykaz pod rozdziałami źródłowymi).

Aneks F — katalog instytucji (wybór — pełne 20 pozycji w pliku WIK_Aneks_F_katalog_instytucji.xlsx)

MFiPR — jedyny w bazie systematyczny, jawny rejestr ewaluacji z ceną i wykonawcą. PAIH — spółka Skarbu Państwa (SP) promująca inwestycje; główny kanał obecności to patronat honorowy. NIK — naczelny, konstytucyjny organ kontroli, jedyna instytucja systemowo i krytycznie oceniająca wykonanie programów. GUS — statystyka publiczna z mocy ustawy. PIE — publiczny ośrodek analityczny przy MRiT. Ministerstwo Cyfryzacji — od 2026 r. nadzór nad wdrożeniem AI Act w Polsce.

Aneks G
Rejestr weryfikacji kluczowych tez
22 rozstrzygnięcia przeprowadzone 23 sierpnia 2026 r. na poziomie kluczowych liczb, dat, podstaw prawnych i tez systemowych.
Wykres 27 — Rejestr weryfikacji faktów: 22 rozstrzygnięcia
Potwierdzone
9
Skorygowane
7
Doprecyzowane
4
Niezweryfikowane
1
Nierozstrzygnięte
1
Teza / liczbaStatusRozstrzygnięcie
333 pozycje; 247 własnych, 62 zlecone, 24 patronatyPotwierdzonePonowne przeliczenie arkusza daje dokładnie te wartości.
29 cen; suma 10 511 530 zł; mediana 314 500 złPotwierdzonePróba niereprezentatywna, skupiona na ewaluacjach UE.
Baza „nie jest próbą" i pokazuje pełną produkcję państwaSkorygowaneTo celowa inwentaryzacja i dolna granica zjawiska.
Dymisja Mróz-Gorgoń po 22 dniachSkorygowanePowołanie 29 lipca, dymisja 21 sierpnia — „po nieco ponad trzech tygodniach".
Raport kosztował państwo 200 tys. złNierozstrzygnięteMSiT promowało premierę, później zaprzeczyło statusowi zamówienia.
Poza MFiPR nie ma publicznych danych o umowachSkorygowaneIstnieją BZP/e-Zamówienia i od 1.07.2026 CRU JSFP.
Patronaty przyznawane bez procedur i kryteriówSkorygowanePAIH, MSZ, MRiT i MZ publikują zasady; brak jednolitego standardu.
Art. 50 AI Act wymaga ujawnienia AI w tekście publicznymDoprecyzowaneWyjątek dla kontroli redakcyjnej przez człowieka i przypisanej odpowiedzialności.
GIRAI 2026: 135 krajów, 58% ram, 18% ujawnianiaPotwierdzoneWynik potwierdzono w źródle pierwotnym.
Kanada: 97 kontraktów McKinseya, 71% bez konkursuPotwierdzoneRaport OAG nr 5 (VI 2024).
Estonia: publikacja zamówień od 10 tys. EURSkorygowaneAktualne progi: 30 tys. EUR (dostawy/usługi), 60 tys. EUR (roboty).
Czechy: skutek braku publikacji umowy >50 tys. CZKDoprecyzowaneBrak publikacji w 3 mies. = umowa nieważna od chwili zawarcia, z wyjątkami.
Pełne zestawienie 22 rozstrzygnięć — także w osobnym pliku WIK_Aneks_G_rejestr_weryfikacji_faktow.xlsx. Zakres weryfikacji faktów nie obejmuje pełnej weryfikacji wszystkich 333 plików ani każdego twierdzenia pobocznego.

Aneks H — pełne zestawienie 333 pozycji (próbka)

Poniżej pierwsze wiersze tabeli źródłowej — skrócone tytuły, kod pochodzenia i charakteru (Aneks A). Pełna tabela wszystkich 333 pozycji — w osobnym pliku WIK_Aneks_H_pelna_baza_333_pozycje.xlsx (dołączonym do tego wydania).

LpInstytucjaTytuł (skrócony)Poch.Char.Rok
1Ministerstwo CyfryzacjiPolityka rozwoju sztucznej inteligencji w Polsce do 2030 rokuWLAPRG2025
3Ministerstwo CyfryzacjiStrategia Cyfryzacji Polski do 2035 roku (projekt)WLAPRG2024
5NASK-PIB / CERT PolskaAnaliza bezpieczeństwa polskiego internetu w 2024 rokuWLARAP2025
9Ministerstwo Cyfryzacji / NASK-PIBGeneratywna sztuczna inteligencja a polski rynek pracyZLERAP2025
14Polski Instytut EkonomicznyAI w polskich przedsiębiorstwach (Point Paper 5/2025)WLARAP2025
18Ministerstwo CyfryzacjiPrzewodnik po sztucznej inteligencji dla administracji publicznejWLANIE2026
20Najwyższa Izba KontroliOrganizacja oraz funkcjonowanie NCBR i powołanych spółekWLARAP2026
25Ministerstwo Sportu i TurystykiPolaków Portret Własny (raport sporny)PATRAP2026
30Narodowy Bank Polski / RPPRaport o inflacji — marzec 2025WLARAP2025
33Komisja Nadzoru FinansowegoSprawozdanie z działalności UKNF oraz KNF za 2024 r.WLASPR2025
… kolejnych 323 pozycji w arkuszu źródłowym …
może być
lepiej
Kontakt
napisz@wirtualnyinstytutkrytyczny.pl
Dane i metodologia
raporty_panstwa_2023-2026.xlsx
Aneksy A–H, ten dokument
Edycja
#1 · wydanie rozszerzone
23.08.2026
Skład redakcyjny
  • Bartosz Sokoliński
  • Rodzina Claude (Sonnet, Opus, Fable)
  • Rodzina ChatGPT (Luna, Terra, Sol)
  • Qwen (3.7 Plus, 3.8 Max)
  • Kimi (k3)
  • Gemini (3.7 Flash, Banana Pro)
  • Meta (Muse Spark 1.2 Contributor)
  • DeepSeek (V4 Flash Vision Exp)
  • Ox Alpha
  • GLM (5.3)
  • Gemma 4 (31B)
  • Midjourney (8.2)
Wirtualny Instytut Krytyczny
WIK